پيام مدير

انس با دعا و نيايش در سراسر زندگي پيامبر ديده مي‏شود.‌ آن‏قدر براي نماز و نيايش با خدا مي‏ايستاد كه پاهاي مباركش ورم مي‏كرد و چهره‏اش زرد مي‏شد.‌ يكي از اصحاب به آن حضرت عرض كرد:‌ مگر نه اين است كه خداوند در گذشته و آينده، تو را از گناه دور نگه‏داشته است.‌ پس چرا خود را اين‏گونه به زحمت مي‏افكني؟ پيامبر در پاسخ او فرمود:‌ «‌اَفَلا اَكُونُ عَبْدا شَكُورا؛ آيا بنده سپاس‏گزار خدا نباشم»‌.‌1‌ پيامبر اعظم صلي الله عليه و آله در هيچ حالي از دعا غفلت نمي‏كرد:‌

 آن حضرت، معمولاً پس از نماز اين دعا را مي‏خواند:‌

اَللّهُمَّ اغْفِرْلي خَطائي وَ ذُنوبي كُلَّها، اَللَّهُمَّ أَنْعِمِي وَ اَحْيِني وَ ارْزُقْني وَ اهْدِني لِصالِح الْاَعمالِ وَ الْاَخْلاقِ فَاِنَّهُ لايَهْدي لِصالِحِها اِلاّ اَنْتَ وَ لايَصْرِفُ عَنْ سَيِّئِها اِلاّ اَنْتَ.2

خدايا!‌ همه خطاها و گناهانم را بيامرز.‌ خدايا!‌ به من نعمت بخش و مرا زنده بدار و روزي ده و مرا براي انجام كارهاي نيك و رعايت اخلاق پسنديده، هدايت فرما؛ چون جز تو كسي انسان‏ها را به كارهاي نيك، هدايت نمي‏كند و از كارهاي زشت باز نمي‏دارد.‌

هنگامي كه صداي اذان را مي‏شنيد، با بازگو كردن جمله‏هاي آن، در پايان اذان مي‏فرمود:‌

اَللَّهمَّ رَبَّ هذِهِ الدَّعْوةِ التّامَّهِ و الصَّلوةِ الْقائِمَةِ اَعْطِ مُحَمَّدا سُؤْلَهُ يَوْمَ الْقِيامَةِ و بَلِّغْهُ الدَّرَجَةَ الْوَسيلَةَ مِن الْجَنَّةِ و تَقَبَّلْ شَفاعَتَهُ فِي اُمَّتِهِ.3

اي خدايي كه پروردگار اين دعوت تام و نماز برپا شده هستي، درخواست محمد را در روز قيامت برآور و او را به درجه‏اي كه وسيله آمرزش بهشتي است، برسان و شفاعت او را درباره امتش بپذير.‌

 هنگامي كه بر سر سفره حاضر مي‏شد، مي‏فرمود:‌

سُبْحانَكَ اللَّهُمَّ ما اَحْسَنَ ما تَبْتَلِينا سُبْحانَكَ ما اَكْثَرَ ما تُعْطِينا، سُبْحانَكَ ما اَكْثَرَ ما تُعافِينا اَللّهُمَّ اَوْسِعْ عَلَيْنا و عَلي فُقَراءِ المُؤمِنينَ وَ المُؤمِناتِ وَ الْمُسلِمينَ وَ الْمُسْلِماتِ.4

خدايا منزهي تو.‌ چه نيكوست آنچه ما را به آن آزموده‏اي و چه بسيار است آنچه به ما بخشيده‏اي و چه فراوان است سلامتي‏هايي كه به ما داده‏اي.‌ خدايا!‌ بر ما و بر فقيران اهل ايمان، گشايش در روزي كرامت فرما.‌

هنگام خواب نيز بدين‏گونه از خداوند ياري مي‏جست:‌

بِسْمِ اللّه‏ِ اَمُوتُ و اَحْيي وَ اِلَي اللّه‏ِ الْمَصيرُ، اَللّهُمَّ آمِنْ رَوْعَتِي وَ اسْتُرْ عَوْرَتي وَ اَدِّ عَنِّي اَمانَتِي.5

به نام خدا مي‏ميرم و زنده مي‏شوم و بازگشت (‌همه خلايق)‌ به سوي خداست.‌ خدايا!‌ ترسم را به اَمن و آرامش تبديل فرما و عيبم را بپوشان و امانتم را ادا نما.‌

هنگام ديدن هلال ماه نو، دست‏ها را بلند مي‏كرد و مي‏گفت:‌

اَللّهُمَّ أَهِلَّهُ عَلَينْا بِالْاَمْنِ وَ الاِْيمانِ وَ السَّلامَةِ وَ اْلاِسْلامِ.6

خدايا!‌ هلال اين ماه را براي ما همراه امنيت و داشتن ايمان و سلامتي و بهره‏مند شدن از اسلام قرار ده.‌

ايشان در ابتداي سال نو چنين دعا مي‏فرمود:‌

اَللّهُمَّ اَنْتَ الْاِلهُ الْقَديمُ و هذِهِ سَنَةٌ جَديدَةٌ فَاَسْئَلُكَ فيها الْعِصْمَةَ مِنْ الشَّيْطانِ و الْقُوَّةَ عَلي هذِهِ النَّفْسِ الْاَمّارَةِ بالسُّوءِ وَ اْلاِشْتِغالَ بِما يُقَرِّبُني إِلَيْكَ يا كَريمُ، يا ذَالْجَلالِ وَ الْاِكْرامِ، يا عِمادَ مَنْ لا عِمادَ لَهُ، يا ذَخيرَةَ مَنْ لا ذَخيرَةَ لَهُ، يا حِرْزَ مَنْ لا حِرْزَ لَهُ، يا غِيَاثَ مَنْ لا غِياثَ لَهُ.7

خدايا!‌ معبود ازلي تو هستي و اين، سال نو است.‌ از تو مي‏خواهم كه در اين سال مرا از شرّ شيطان نگه‏داري و بر اين نفس اماره‏ام پيروز گرداني و به آنچه مرا به تو نزديك مي‏كند، مشغول سازي.‌ اي كريم، اي صاحب جلال و كرم، اي تكيه گاه كسي كه تكيه گاهي ندارد، اي مايه اميد كسي كه ذخيره‏اي ندارد، اي نگه‏دار كسي كه نگه‏دارنده‏اي ندارد، اي فريادرس آن‏كه فريادرسي ندارد.‌

آن طور كه نمايان است، روحيه دعا و استعانت از خدا در تمام كارهاي پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله وجود دارد و ايشان از سلاح دعا براي ارتباط با مبدأ آفرينش و شكرگزاري به پاس نعمت‏هاي خداوندي بهره مي‏گرفت.‌

پی نوشت ها

1‌.‌ بحارالانوار، ج 1‌7‌، صص 2‌5‌7‌و 2‌8‌7‌.‌

2.‌ علامه سيد محسن امين، اعيان الشيعه، ج 6‌ ، ص 2‌8‌7‌.‌

3.‌ نعمان بن محمد اليتمي، دعائم الاسلام، ج 1‌، ص 1‌4‌6‌.‌

4.‌ سنن النبي، ص 3‌2‌3‌ .‌

5.‌ همان، ص 3‌2‌2‌.‌

6.‌ علي بن طاهر ابي احمد الحسيني، امالي، ج 2‌، ص 1‌0‌9‌.‌

7.‌ سنن النبي، ص 3‌3‌9‌ .‌

خودسازى از خودشناسى آغاز مى‏شود. نخست ‏باید خود را شناخت تا بتوان خود را ساخت، چرا كه با خودشناسى، خداشناسى ‏تحقق مى‏یابد و اگر خدا را شناختیم، خود را ساخته‏ایم.

در آغاز باید دید چرا پدید آمده‏ایم؟ و هدف از پیدایش و خلقت ما چیست؟ خداوند در قرآن كریم تصریح كرده ‏است كه:« و ما خلقت الجن و الانس الا لیعبدون، من جن و انس را نیافریدم، جز براى این‏ كه عبادت كنند.»

در تفاسیر زیادى «لیعبدون‏» به معناى «لیعرفون‏» آمده‏است، یعنى هدف از خلقت ‏شناخت است وگرنه عبادت فقط نماز و روزه و در سجاده نشستن و خدا را نیایش كردن‏ نیست. نماز و روزه و ...، شعبه‏اى ازعبادت است كه عبادت اجتماعى اهمیتش‏ كم‏تر از آنها نیست ، زیرا درآن جا انسان فقط به خود مى‏اندیشد، وعبادت در معناى ‏گسترده‏تر با دیگران و به دیگران اندیشیدن است. عبادت، دردشناسى و دردزدایى است.

چگونه خلیفة الله شویم ؟

عبادت، در جمع زیستن و براى جمع زیستن است. این كه عبادت بیش‏تر به صورت جمعى مطرح مى‏شود و بر مسجد و جمعه و جماعت تاكید مى‏شود، براى این است كه شناخت انسان به خویش منحصر نشود و به دیگران نیز سرایت ‏كند. ما آفریده نشده‏ایم كه تنها گلیم خود را ازآب بیرون بكشیم بلكه باید درمتن قرار بگیریم نه در حاشیه. در جمع زندگى كنیم نه در دیر. به فكر چاره‏جویى ازدیگران باشیم نه تنها چاره‏جویى از خویشتن . به هرحال، بحث ما درباره شناخت نیست ‏كه بحثى است طولانى و از آن مى‏گذریم. اما آن‏ چه گفتنى است، این است كه انسان‏ چگونه باید خود را بسازد و چگونه باید خود را آماده كند تا انسانى الهى گردد، تا قابلیت ‏خلیفة الله شدن پیدا كند. خودسازى به این است كه منش خود را به ‏گونه‏اى تغییر دهیم كه پروردگار مى‏خواهد، و به عبارت دیگر: اگر هم طبیعت ما مایل ‏به تكبر و خودخواهى است، باید نفس خویشتن را چنان ریاضت دهیم كه از فراز كبر و نخوت فرود آید و به تواضع و فروتنى گراید. اگر طبیعت ما، به بخل تمایل بیشترى ‏دارد، چون این صفت مورد نكوهش خداوند و تمام پیامبران و اولیاء و خردمندان‏ مى‏باشد، پس باید از آن دست‏ برداشت و سخاوتمند شد. خلاصه باید صفات سلبیه (منفى) را از قلب زدود، چنان كه صفات ثبوتیه را چون جامه‏اى تمیز و زیبا در بر كرد.

چه باید كرد ؟

باید قلب را از آن چه در نظر مولا و پروردگارمان ناخوشایند و مكروه است، پاك‏ كرد و باید تمام اعضاء و جوارح را در راه رضایش به كار گرفت.

خویشتن را باید به حلم و بردبارى عادت داد كه آن درجه و مقام آدمى را والا برد ودر میان مردم مایه شرف و عزت باشد و با نیكان و بزرگان هم صحبت ‏شود و از هرچه ‏مایه پستى و تن ‏پرورى و تنبلى است دور سازد و آن چه كه انسان را به خدایش نزدیك‏ و مقرب مى‏كند، به آن سوى سوق دهد و عاقبت‏ خیر و نیك فرجامى، ثمره و نتیجه‏اش ‏باشد.

باید به عفت و پاكدامنى روى آورد و از آن‏ چه مایه نفرت و خجلت ‏باشد و شخصیت ‏انسان را لكه‏دار و ننگ بار سازد، دورى جست. باید صبر را پیشه خود ساخت تا به ‏یقین و رضا برسد و تسلیم در برابر اوامر حق باشد و تنگناها و محنت‏ها و رنج‏ها وسختى‏ها و تنگدستى‏ها و رویدادهاى تلخ روزگار، او را از پاى درنیاورد.

باید به سوى تكامل عقل و روح گام برداشت و با تكیه بر دو بال تقوا و عمل، به‏ اوج عزت و عظمت و خدا خواهى رسید. باید در مقابل لذات زودگذر دنیایى به سلاح‏ تقوا، ورع، پارسایى و زهد مسلح شد تا رستگار شویم و به بهشت رضوان نایل آییم كه:« و رضوان من الله اكبر.»

باید آن چنان بر خویشتن مسلط بود و نفس سركش را مهار كرد كه نه مدح و درود دیگران، و نه فحش و ناسزاى آنها در روحیه فولادین و با صلابتش تاثیر گذارد.

باید خود نگهدار بود از آن‏ چه نارضایتى حق در بردارد، نه آن ‏چه خویشتن بخواهد یا نخواهد كه در برابر امر مولا خودى نیست كه مطرح باشد. باید از شر و بدى و رذایل اخلاقى و عادت‏هاى ناپسند و منش‏هاى زشت و كارهاى قبیح، دور شد چنان‏ كه به‏ خیرخواهى ، راستگویى ، امانت ، فضیلت ، اخلاق نیكو و خصال پسندیده، متخلق شد.

باید به فكر امروز و فرداى خود بود و براى فردا كه دیرهم نیست آماده شد و براى جهان جاویدان و ابدى، توشه برداشت.

باید با استقامت و پایدارى، نه ازحوادث و رویدادهاى تلخ ترسید و نه از ملامت ‏ملامت كنندگان و سرزنش نادانان، خم به ابرو آورد؛ بلكه فقط خدا را در نظر داشت و راه خدا را دنبال كرد و پیوسته از او خواست كه توفیق هدایت در صراط مستقیمش به‏ وى بخشد: «اهدنا الصراط المستقیم‏».

باید محبت، دوستى، همكارى، غم‏خوارى، ایثار، گذشت، بخشش و نرمش را جایگزین ‏نفرت، خشم، كینه، خودپسندى، خودمحورى، آز و تندخویى نمود.

باید از زندگى دیگران عبرت گرفت، نه خود عبرت دیگران شد. و ده‏ها باید و نباید در این جا خودنمایى مى‏كند كه اگر انسان به فطرت و سرشت‏ خویش بنگرد، به آنها پى‏خواهد برد، و ماه رمضان، هنگام آن است كه انسان را متوجه خویشتن كند و فطرت‏ خفته‏اش را بیدار سازد و از راه تفكر و اندیشیدن كه برترین عبادت است او را به خودسازى وادارد.

لحظه های ماه رمضان را غنیمت شماریم

 برادران ! خواهران ! ماه خدا فرا رسیده است، جا دارد كه ‏بیش‏ترین استفاده را ازآن بنماییم. نگذارید ساعتى، بلكه لحظه‏اى از این ماه‏ مبارك به هدر رود. در این ماه، سرنوشت ‏یك ساله، بلكه سرنوشت تمام عمر تعیین ‏مى‏شود.

هشیار باشیم، مبادا ساعتى بى‏انگیزه، بى‏توجه و بى‏هدف بگذرد و از عیدى و جایزه ‏الهى در روزعید فطر خداى نخواسته بى‏بهره و محروم بمانیم كه هیچ زیانى از آن ‏سخت‏تر و زیان ‏بارتر نیست! در روایت آمده است كه رسول خدا صلى‏الله علیه و آله وسلم قبل از ماه رمضان خطبه‏اى خواند و در آن خطبه فرمود:

«اى مردم! جبرئیل به دیدار من آمد و گفت: یا محمد! هركه نام تو را بشنود وبر تو صلوات نفرستد، از رحمت‏ خدا دور باشد. یا محمد! هر كه ماه رمضان را دریابد و مورد مغفرت و آمرزش پروردگار قرار نگیرد و از دنیا برود، خداوند او را ازرحمتش دور خواهد كرد. اى پیامبر آمین بگو. من هم آمین گفتم‏ .» (1)

دراین ماه خودسازى، درهاى بهشت ‏بر روى مومنان گشوده مى‏شود و درهاى جهنم بسته‏ مى‏شود، نباید كارى كرد كه در اثر آن كار، درهاى بهشت ‏بر رویمان بسته و درهاى ‏دوزخ گشوده شود.

در این ماه پربركت چنان كه از روایات استفاده مى شود بهشت را زینت مى‏دهند و پاداش كارهاى خیر و عبادت ها و راز و نیازها دو برابر مى‏گردد.

رسول خدا صلى الله علیه و آله وسلم فرمود: «شهر رمضان شهرالله عز و جل و هو شهر یضاعف الله فیه الحسنات و یمحو فیه السیئات، و هو شهر البركة، و هو شهرالانابة، و هو شهر التوبة، و هو شهرالمغفرة ، و هو شهرالعتق من النار و الفوز بالجنة.

الا فاجتنبوا فیه كل حرام و اكثروا فیه من تلاوة القرآن و سلوا فیه حوائجكم واشتغلوا فیه بذكر ربكم و لا یكونن شهر رمضان عندكم كغیره من الشهور فان له ‏عندالله حرمه و فضلا على سائر الشهور، ولا یكونن شهر رمضان، یوم صومكم كیوم ‏فطركم .‏» (2)

ماه رمضان، ماه خداى عزوجل است كه در آن پاداش كارهاى نیك دو برابر مى‏شود و گناهان زدوده مى‏شود.

ماه رمضان، ماه بركت و افزایش است.

ماه رمضان، ماه بازگشت و انابه است.

ماه رمضان، ماه توبه است.

ماه رمضان، ماه آمرزش گناهان و مغفرت است.

ماه رمضان، ماه آزادى و رهایى از جهنم و دستیابى به بهشت است.

پس اى مردم! درماه رمضان از هر كار بد و حرامى دورى كنید و درآن بسیار قرآن بخوانید و تمام ‏اوقاتش را به یاد و ذكر پروردگارتان مشغول شوید. مبادا ماه رمضان نزد شما مانند دیگر ماهها باشد، چرا كه بر دیگر ماهها حرمت و برترى دارد. حضرت امیرالمومنین ‏علیه‏السلام مى‏فرماید: "علیكم فى شهر رمضان بكثرة الاستغفار والدعاء، فاما الدعاء فیدفع البلاء عنكم و اما الاستغفار فتمحى به ذنوبكم ." (3) ; بر شما باد، در ماه ‏رمضان، به بسیار دعا كردن و استغفار نمودن چرا كه دعا بلا را از شما دور مى‏سازد و استغفار، گناهانتان را مى‏زداید .» به ‏هر حال، ماه رمضان ماه خودسازى است و كمترین خودسازى به این است كه انسان خودى را براى خویشتن نشناسد و خدا را مالك ‏خود بداند كه اگر چنین بود، خدا را خواهد شناخت و حق عبودیت پروردگار را ادا خواهد كرد و از هر چه رنگ ضد خدایى دارد، دور خواهد شد. خودسازى و جدا شدن از تعلقات و هواهاى نفسانى، منشا تمام كمالات و ملكات و فضائل انسانى است و اگر كسى ‏توانست ‏خود را از تعلقات مادى برهاند، و به ظواهر زود گذر دنیا بى‏اعتنا باشد، بى‏گمان به خدا توجه خواهد كرد و به سوى تكامل روانه خواهد شد و این بالاترین ‏پیروزى و سرفرازى انسان است. خدا مى‏داند تمام مفاسد جهان و ظلم‏ها و تعدى‏ها و تجاوزها و گردن كشى‏ها در اثر خودبینى و هوا پرستى است، لذا در قرآن كریم همواره‏ تزكیه و تربیت مقدم بر تعلیم وآموزش ذكر شده ‏است و خودسازى، یعنى تزكیه نفس و ماه‏ رمضان به حق ماه تزكیه و تطهیر نفس است. پس بیایید باهم در این ماه بزرگ ‏آهنگ تقرب به خدا را بجوییم تا در درگاهش ره یابیم و در روز رستاخیز سفید روى گردیم.

فرازی از نیایش های امام سجاد علیه السلام:

در پایان فرازى زیبا از نیایش‏هاى امام سجاد (ع) را یادآور مى‏شویم، باشد كه صحیفه سجادیه همواره الگوى ما در زندگى باشد:

" اللهم و انت جعلت من صفایا تلك الوظائف، و خصائص تلك الفروض شهر رمضان، الذى اختصصته من سائر الشهور و تخیرته من جمیع الازمنه و الدهور، و آثرته على كل‏ اوقات السنه بما انزلت فیه من القرآن و النور و ضاعفت فیه من الایمان، و فرضت ‏فیه من الصیام، و رغبت فیه من القیام، و اجللت فیه من لیله القدر التى هى خیر من الف شهر، ثم آثرتنا به على سائر الامم و اصطفیتنا بفضله دون اهل الملل، فصمنا بامرك نهاره، و قمنا بعونك لیله، متعرضین بصیامه و قیامه لما عرضتنا له من ‏رحمتك و نسبتنا الیه من مثوبتك و انت الملى بما رغب فیه الیك، الجواد بما سئلت ‏من فضلك القریب الى من حاول قربك. " (4) .

«خداوندا! از كارهاى برگزیده و واجبات ویژه ، ماه رمضان را قرار دادى ؛ ماهى كه آن را از میان دیگر ماهها برگزیدى، و از میان ‏تمام زمان‏ها و روزگاران، آن را انتخاب نمودى، و بر جمیع اوقات سال برتریش ‏بخشیدى و انتخاب آن به دلیل قرآن و نورى است كه درآن ماه فرو فرستادى، و ایمان ‏را درآن دو برابر ساختى و روزه‏اش را واجب، و شب زنده‏دارى را براى عبادت در آن‏ ترغیب فرمودى و شب قدر را كه از هزار شب برتر است در آن عظمت‏ بخشیدى و گرامى ‏داشتى، سپس ما را به وسیله آن ماه برتمام امتها برگزیدى و به سبب فضیلتش ما را به دیگر پیروان ادیان برترى بخشیدى، پس به فرمان تو روزش را روزه مى‏داریم‏ و به یارى تو شبش را به عبادت مى‏پردازیم، در حالى كه با صیام و قیامش، خویش را مشمول دعوتى كه ما را در معرض آن قرار داده‏اى، مى‏سازیم، و آن را سبب دریافت‏ پاداش تو مى‏سازیم و تو برآن چه از درگاهت درخواست ‏شود، توانایى و به آن چه كه ‏از فضل و احسانت مسالت گردد بخشاینده‏اى و به كسى كه آهنگ تقرب به تو جوید نزدیكى .‏»

 آخرین سخن این كه امیدواریم خداوند ما را توفیق عبادت خصوصا در این ‏ماه مبارك بخشد و مستوجب مغفرت و آمرزش درگاهش قرار دهد.

پى‏نوشتها:

1- المقنعه، ص 308 .

2- فضائل الاشهر الثلاثه، ص‏95 .

3- وسائل الشیعه، ج‏7، ص‏220 .

4- صحیفه سجادیه، دعاى 45.

خوف و رجا، دو عامل نيرومند رواني براي حركت انسان به سوي سعادت و دست‏يابي به فضيلت‏ها و خوش‏بختي در هر دو جهان است.‌ در سايه خوف از خداوند، آدمي به مقام‏هاي بالا دست مي‏يازد، چنان‏كه خداوند مي‏فرمايد:‌ «‌وَ أَمّا مَنْ خافَ مَقامَ رَبِّهِ وَ نَهَي النَّفْسَ عَنِ الْهَوي فَاِنَّ الْجَنَّةَ هِي الْمَأوي؛ آن كس كه از مقام پروردگارش ترسيد و خود را از پيروي هواي نفس بازداشت، بهشت از آن اوست»‌.‌(‌نازعات:‌ 4‌0‌ و 4‌1‌(

پيامبر گرامي اسلام در روايت‏هاي متعددي به خداترسي مؤمن اشاره مي‏كند و مي‏فرمايد:‌ «‌أعْلَي النَّاسِ مَنزِلَةً عِندَاللّه‏ِ أخوَفُهُمْ مِنهُ؛ بلندپايه‏ترين مردم نزد خدا، خداترس‏ترين آنهاست»‌.(1)

رسول اللّه‏ صلي الله عليه و آله خوف از خدا را عامل نجات آدمي شمرده و فرموده است:‌ «‌ثَلاثٌ مُنجِياتٌ.‌.‌.‌ خَوفُ اللّه‏ِ فِي السِّرِّ كَأَنَّكَ تَراهُ فَإن لَمْ‏تَكُن تَراهُ فَإِنَّهُ يَراكَ؛(2) سه چيز نجات‏بخش است:‌ .‌.‌.‌ترس از خدا در نهان، چنان‏كه گويي او را مي‏بيني، چه اگر تو، او را نمي‏بيني، او، تو را مي‏بيند‌.‌»

از آموزه‏هاي نبوي برمي‏آيد كه مؤمن همواره بايد ميان دو صفت بيم و اميد قرار داشته باشد.‌ پيامبر رحمت مي‏فرمايد:‌

لَوْ تَعْلَمُونَ قَدْرَ رَحمَةِ اللّه‏ِ لاَتَّكَلْتُم عَلَيها وَ ماعَمِلْتُم إِلاّ قَلِيلاً وَ لَو تَعلَمُون قَدْرَ غَضَبِ اللّه‏ِ لَظَنَنْتُمْ بِأَن لاتَنجُوا.(3)

اگر اندازه رحمت خدا را بدانيد، بر آن تكيه خواهيد كرد (‌و آسوده خاطر خواهيد شد)‌ و جز اندكي عمل نخواهيد كرد و اگر اندازه خشم خدا را بدانيد، خواهيد پنداشت كه هرگز نجات نمي‏يابيد.‌

يكي از مهم‏ترين آثار خوف آن است كه آدمي را از گناه بازمي‏دارد.‌ خائفان همواره خدا را ناظر بر احوال و رفتار خود مي‏دانند.‌ ازاين‏رو، فطرت پاك خود را به گناه نمي‏آلايند.‌ آدمي در پرتو اين احتياط و توجه، در قيامت، لباس امنيت و آسايش ابدي بر تن مي‏كند.‌ پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله مي‏فرمايد:‌

قالَ اللّه‏ُ تَبَارَكَ وَ تَعالي:‌ وَ عِزَّتِي وَ جَلالِي لاأَجْمَعُ عَلي عَبْدِي خَوْفَينِ وَ لاأَجْمَعُ لَهُ أَمْنَيْنِ فَإذا أَمِنَنِي فِي الدُّنيا أَخَفْتُهُ يَوْمَ القِيامَةِ وَ إذا خافَنِي فِي الدُّنيا أَمِنتُهُ يَوْمَ القِيامَةِ.(4)

خداي تبارك و تعالي فرمود:‌ به عزت و جلالم سوگند كه براي بنده‏ام، دو ترس و دو امنيت را با هم فراهم نمي‏آورم.‌ پس اگر در دنيا، خود را از من ايمن بداند، در روز رستاخيز، او را هراسان كنم و اگر در دنيا از غضب من بترسد، در روز قيامت، او را ايمن گردانم.‌

انسان مؤمن معتقد است كه خداوند مي‏تواند او را از نعمت‏هاي دنيوي و اخروي بهره‏مند سازد و مي‏تواند او را محروم كند.‌ اين اعتقاد، منشأ ايجاد خوف و رجا به خدا است.‌ هرگاه اين انديشه، در قلب آدمي راسخ شود، انسان پي مي‏برد كه همه چيز دست خداست و تنها بايد به او اميد بست و از او هراسيد.‌ البته خوف و رجا بايد متعادل باشند.‌ هرگاه خوف و رجاي مؤمن با هم مقايسه شود، هيچ يك بر ديگري نمي‏چربد.‌ خداوند مي‏فرمايد:‌ «‌يَحْذَرُ اْلآخِرَةَ وَ يَرْجُوا رَحْمَةَ رَبِّهِ؛ از آخرت مي‏ترسد و به رحمت پروردگارش اميد بسته است»‌.‌(‌زمر:‌ 9‌)

بايد توجه داشت كه خوف و رجا در نقطه مقابل يكديگر قرار ندارند.‌ نقطه مقابل رجا، نااميدي از رحمت خداست و نقطه مقابل خوف، امنيت كامل از عذاب و كيفر الهي است كه هر دو از گناهان بزرگ به شمار مي‏آيند.

پی نوشت ها

1.‌ ميزان الحكمة، ج 4‌، ص 1‌5‌6‌4‌.‌

2.‌ همان، ص 1‌5‌6‌6‌.‌

3.‌ همان، ص 1‌5‌6‌8‌.‌

4.‌ همان، ج 4‌، ص 1‌5‌7‌6.

کتاب های استاد شهید مرتضی مطهری

برای دانلود به ادامه ملب رجوع کنید

در موارد متعددى از آيات قرآن كه نماز مطرح شده، در كنار نماز، فرمان ديگرى نيز آمده است. در برخى موارد، ساير فروع دين و عبادات، و در بعضى آيات صفات و حسنات و شرايط ديگرى به‏عنوان ملازم و همراه نماز ذكر شده است. به اين آيات توجه مى‏كنيم:

 1. نماز و امر به معروف و نهى از منكر:

 يا بُنَّى اقم‏الصّلوة و امر بالمعروف و انه عن‏المنكر...

 اى پسرك من، نماز را برپا دار و به كار پسنديده وادار و از كار ناپسند بازدار...(1)

 )آيه 17 سوره لقمان) هم چنين: توبه/ 71

2. نماز و تقواى الهى:

 و أن أقيمواالصّلوة و اتّقوه...

 و اين كه نماز برپا داريد و از او بترسيد...

 )انعام/ 72) هم چنين: روم/ 31

3. نماز و زكات:

 ... و أقيمواالصّلوة و اتواالزكوة و اقرضوااللّه قرضاً حسناً...

 ... و نماز را برپا داريد و زكات را بپردازيد و وام نيكو به خدا دهيد.

 )مزمل 20) هم چنين: مائده/ 12

4. نماز و اطاعت از خدا و رسول خدا:

 ... و أقيمواالصّلوة و أتواالزّكوة و أطيعواالرّسول لعلّكم ترحمون.

 ... و نماز را برپا كنيد و زكات بدهيد و پيامبر را فرمان بريد تا مورد رحمت قرار گيريد.

 )نور/ 56) هم چنين: احزاب/ 33 و توبه/ 71

 5. نماز و انفاق:

 الّذين يؤمنون بالغيب و يقيمون الصّلوة و ممّا رزقنهم ينفقون

 آنان كه به غيب ايمان مى‏آورند و نماز را برپا مى‏دارند و از آن چه به ايشان روزى داده‏ايم انفاق مى‏كنند.

 )بقره/ 3) هم چنين: حج/ 35، فاطر/ 29

 6.  نماز و توجه به كيفيت قرار دادن خانه:

 ... و اجعلوا بيوتكم قبله و أقيمواالصّلوة...

 ... و سراهايتان را روبه‏روى هم قرار دهيد و نماز برپا داريد.

 )يونس/ 87)

 7. نماز و مشورت:

 والّذين استجابوا لرّبهم و اقامواالصّلوة و أمرهم شورى بينهم...

 و كسانى كه(نداى) پروردگارشان را پاسخ داده و نماز برپا كرده‏اند و كارشان در ميانشان مشورت است...

 )شورى/ 38(

 8. نماز و كتاب الهى:

 تلاوت: انّ‏الّذين يتلون كتب‏اللّه و أقامواالصَّلوة...

 كسانى كه كتاب خدا را مى‏خوانند و نماز برپا مى‏دارند....

 )فاطر/ 29)

 والّذين يمسّكون بالكتب و اقامواالصّلوة انّا لا نضيع أجر المصلحين.

 و كسانى كه به كتاب (آسمانى) چنگ در مى‏زنند و نماز برپا داشته‏اند. (بدانند كه ) ما اجر درستكاران را تباه نخواهيم كرد.

 )اعراف/ 170)

9. نماز و قربانى:

 فصلّ لرّبك وانحر

 پس براى پروردگارت نماز گزار و قربانى كن.

 )كوثر/ 2(

 10. نماز و هجرت:

 ربّنا انّى اسكنت من ذرّيتى بوادٍ غير ذى زرعٍ عند بيتك المحرّم ربّنا ليقيمواالصّلوة...

 پروردگارا، من (يكى از) فرزندانم را در دره‏اى بى‏كشت، نزد خانه محترم تو، سكونت دادم، پروردگارا تا نماز را به پا دارند...

 )ابراهيم/ 37(

 11. نماز و خشوع :

 و استعينوا بالصّبر و الصّلوة و انّها لكبيرة الاّ على الخاشعين.

 از شكيبايى و نماز يارى جوييد. و به راستى اين (كار) گران است، مگر بر فروتنان.

 )بقره/ 45)، هم چنين: مؤمنون/ 1و2

12. صبر بر نماز:

 و أمر اهلك بالصّلوة و اصطبر عليها...

 و كسان خود را به نماز فرمان ده و خود بر آن شكيبا باش.

 )طه/ 132)

 13. نماز و صبر بر مصيبت‏ها:

 الّذين اذا ذكراللّه و جلت قلوبهم والصبرين على ما اصابهم والمقيمى الصّلوة..

 همانان كه چون (نام) خدا ياد شود، دل‏هايشان خشيت يابد و ( آنان كه )هر چه بر سرشان آيد صبرپيشگانند و برپادارندگان نمازند.

 )حج/ 35) هم چنين: لقمان/ 17، رعد: 22

14.  دعوت اهل خود به نماز:

 و أمر اهلك بالصلوة و اصطبر عليها...

 و كسان خود را به نماز فرمان ده و خود بر آن شكيبا باش.

 )طه/ 132) هم چنين: لقمان/ 17 و مريم/55

 15. تعقيبات نماز:

 فاذا قضيتم الصّلوة فاذكروااللّه قِيماً و قعوداً و على جنوبكم...

 و چون نماز را به جاى آورديد خدا را ]در همه حال[ ايستاده و نشسته و بر پهلو آرميده ياد كنيد.

 )نساء/ آيه 103)

 16

فهرست اصلي

آرشيو موضوعي

بايگاني کل مطالب

مطالب پيشين

لوگوي ما

منابع

» قرآن کريم

» نهج البلاغه

» صحيفه سجاديه

» مفاتيح الجنان

امکانات